VAMM: Đề xuất lộ trình tối thiểu 2 năm cho việc chuyển đổi xe máy xăng sang xe máy điện tại Hà Nội

Để đáp ứng yêu cầu của Chỉ thị số 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội đang tiến hành các giải pháp để chuyển đổi phương tiện từ xe máy xăng sang xe điện theo lộ trình chặt chẽ, bắt đầu từ tháng 7/2026.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Các nhà Sản xuất Xe máy Việt Nam (VAMM), quá trình chuyển đổi này đang đặt ra nhiều thách thức lớn cần được xem xét và tháo gỡ cho cả người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước. Theo đó, đầu tiên là việc cần thiết của một phương án chuyển đổi thực tế và cần cân nhắc đến gánh nặng kinh tế mà người dân sẽ phải đối mặt.

Việc cấm xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch và yêu cầu chuyển sang xe điện tạo ra gánh nặng kinh tế không hề nhỏ đối với người dân, đặc biệt là các nhóm thu nhập thấp và hộ gia đình đang sở hữu nhiều phương tiện truyền thống. Chi phí ban đầu để mua một chiếc xe máy điện mới là một rào cản tài chính lớn. Đồng thời, giá trị xe máy xăng cũ của họ có thể bị giảm mạnh hoặc mất giá hoàn toàn khi chính sách có hiệu lực, gây thiệt hại đáng kể về tài sản.

Bên cạnh chi phí, phương án chuyển đổi sang xe điện còn gặp trở ngại lớn về hạ tầng. Hệ thống trạm sạc công cộng hiện nay còn rất hạn chế, phân bố thưa thớt và thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, khiến việc tìm kiếm điểm sạc thuận tiện, an toàn và phù hợp với lịch trình di chuyển hàng ngày trở thành một thách thức lớn, đặc biệt tại các khu vực đô thị đông dân cư. Mối lo ngại về an toàn cháy nổ khi sạc xe điện, đặc biệt tại các chung cư cũ với hệ thống điện xuống cấp, cũng là một mối bận tâm nghiêm trọng, đòi hỏi các quy chuẩn kỹ thuật và biện pháp kiểm soát an toàn đồng bộ trước khi mở rộng quy mô.

Đại diện các nhà sản xuất xe máy Việt Nam cũng cho biết, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra nhiều thách thức với các nhà sản xuất - từ việc tái cấu trúc sản xuất cho đến việc cung cấp dịch vụ hậu mãi, bảo hành bảo dưỡng.

Với lộ trình chuyển đổi nhanh chóng, toàn bộ ngành công nghiệp xe máy tại Việt Nam sẽ chịu áp lực nghiêm trọng. Các doanh nghiệp sản xuất xe máy xăng sẽ phải đối mặt với khoản đầu tư khổng lồ để tái cấu trúc dây chuyền, đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm xe điện. Điều này đòi hỏi nguồn vốn lớn và thời gian chuẩn bị dài, trong khi các nhà sản xuất có thể chưa kịp thích ứng hoặc chưa nhận được hỗ trợ tài chính kịp thời, dễ dẫn đến thua lỗ, gián đoạn sản xuất và thậm chí là nguy cơ phá sản.

Hệ thống phân phối và dịch vụ hậu mãi cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Gần 2.000 đại lý xe máy xăng có nguy cơ bị tê liệt do doanh thu sụt giảm đột ngột. Khoảng 200 nhà cung ứng linh kiện, vốn chuyên phục vụ động cơ đốt trong, sẽ đối mặt nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng. Tác động lan tỏa này đe dọa sinh kế của hàng trăm nghìn lao động, tạo áp lực lớn lên an sinh xã hội. Ngoài ra, việc các nhà sản xuất đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng để đáp ứng các quy định mới về khí thải EURO4 từ năm 2027 sẽ trở nên lãng phí nếu chuyển đổi sang xe điện quá đột ngột, làm suy giảm hiệu quả thực thi các chính sách môi trường đã được ban hành.

Ngoài ra, VAMM cũng lập luận rằng quá trình chuyển đổi này cũng đặt các cơ quan quản lý nhà nước cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn an toàn và khung pháp lý hoàn chỉnh cho xe điện đòi hỏi thời gian nghiên cứu và tham vấn chuyên gia. Đồng thời, cần sớm ban hành các chính sách khuyến khích chuyển đổi mạnh mẽ (bao gồm hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế và tín dụng) để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận phương tiện mới.

Thách thức lớn nhất nằm ở việc phát triển hạ tầng trạm sạc và nâng cấp lưới điện. Mạng lưới trạm sạc hiện còn thưa thớt, thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất về công suất, an toàn và khả năng tương thích. Nhiều khu dân cư và chung cư cũ không có điều kiện lắp đặt hạ tầng sạc, tạo ra sự chênh lệch lớn trong khả năng tiếp cận giữa các nhóm dân cư. Hơn nữa, lưới điện hiện hữu chưa được thiết kế để đáp ứng nhu cầu sạc đồng loạt, đặc biệt vào giờ cao điểm, tiềm ẩn nguy cơ quá tải, sụt áp hoặc mất an toàn. Phát triển hạ tầng này không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nền tảng để đảm bảo xe điện thực sự lan tỏa và được chấp nhận rộng rãi trong xã hội.

Để quá trình chuyển đổi xe điện tại Hà Nội diễn ra hiệu quả, bền vững và an toàn, VAMM kiến nghị cần một lộ trình triển khai hợp lý với thời gian chuẩn bị tối thiểu 2-3 năm. Khoảng thời gian này sẽ giúp người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có đủ điều kiện để giải quyết các khó khăn, thích ứng và phối hợp đồng bộ, hạn chế rủi ro và đảm bảo tính khả thi trong thực tiễn.