Xe máy Hybrid "chế" có phải là chìa khóa cho Giao thông Xanh Việt Nam?

Dành cho các bạn quan tâm:

Sở Xây dựng TP.HCM đã có văn bản gửi Cục Đăng kiểm Việt Nam liên quan đề xuất của Công ty TNHH TM & DV MotorcyclesTV về việc cải tạo, chuyển đổi các dòng mô tô, xe máy cũ chạy xăng đang lưu hành sang vận hành bằng xăng/điện nhằm không phải loại bỏ xe cũ mà vẫn góp phần làm giảm phát thải ra môi trường trong quá trình vận hành.

Trước đó, công ty đã có đề xuất xem xét bổ sung, hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm hợp pháp hóa "Hệ thống chuyển đổi động cơ điện dành cho xe chạy xăng tương tự như các vận hành của cá dòng ô tô hybrid.

Tuy nhiên hiện đề xuất này chưa có các quy định cụ thể trong việc cải tạo xe mô tô, xe gắn máy sang động cơ điện, do đó các hoạt động thử nghiệm, đánh giá việc chuyển đổi, hoán cải xe mô tô, xe gắn máy sử dụng xăng sang động cơ điện vẫn chưa có hành lang pháp lý để triển khai chính thức.

Theo MotorcyclesTV, hệ thống chuyển đổi động cơ điện dành cho xe chạy xăng bao gồm khối pin, động cơ điện (lắp vào bánh trước hoặc sau của xe máy) và bộ chuyển đổi năng lượng.

Bộ chuyển đổi thực hiện các nhiệm vụ thu hồi năng lượng (dư thừa trong quá trình sạc ắc-quy 12V, khi phanh) và vận hành động cơ điện (từ pin). Công ty này cho biết; người dùng có thể linh hoạt chuyển đổi chế độ vận hành tùy theo điều kiện giao thông:

• Khi di chuyển với tốc độ thấp (đô thị, tắc đường) xe vận hành bằng điện.
• Khi di chuyển trên đường dài, với tốc độ cao, xe vận hành bằng động cơ xăng và thu hồi điện nay trong quá vận hành để sạc pin. Khi xe hết xăng, năng lượng này cho phép xe tiếp tục di chuyển một quãng đường (theo dung lượng pin). 

Tuy nhiên thời điểm này công ty chưa biết sẽ phải thực hiện những công việc gì theo đúng quy định để chứng minh đảm bảo an toàn kỹ thuật và tuân thủ quy chuẩn quốc gia trước khi được phép ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống.

Về lý thuyết, điều này hoàn toàn có thể thực hiện được miễn sao các phương tiện này đảm bảo các yêu cầu của chính quyền nước sở tại, về các tiêu chí an toàn, bảo vệ môi trường…

Trên thế giới, cũng giống như hệ truyền động hybrid trên ô tô, hệ thống hybrid trên xe máy cũng được các hãng phát triển theo các lựa chọn khác nhau, tuỳ vào mục đích sử dụng cũng như phân khúc xe;

• Hệ thống mild-hybrid - với mô tơ điện kiêm máy phát và hỗ trợ với động cơ xăng vận hành ở quãng ngắn, không di chuyển hoàn toàn bằng điện)
• Hệ thống hybrid song song (paralell-hybird) kết hợp vận hành cả động cơ xăng và mô tơ điện, cùng khả năng vận hành độc lập bằng pin (quãng đường phụ thuộc vào dung lượng pin).

Ở nhiều nước phát triển xe máy điện, việc này khá dễ dàng khi chủ xe có thể mua bộ kit (pin, động cơ, phần mềm điều khiển) từ các nhà sản xuất được cấp phép đủ điều kiện để nâng cấp xe máy xăng thành xe điện). Một số thương hiệu đã có uy tín trong lĩnh vực này như Miromax, E-TEC hay Fonz Moto..., với chi phí của mỗi bộ kit này dao động trong khoảng từ 300 USD đến 2.000 USD (8-52 triệu đồng), tùy thuộc vào chủng loại xe và chất lượng.

Hiện nay, một số nước trên thế giới đã có các quy định khá chặt chẽ liên quan đến việc hoán đổi cũng như cho phép các loại xe hoán cải này tham gia giao thông.

• Ấn Độ đã ban hành các tiêu chuẩn AIS-123 và thủ tục để chấp thuận chủng loại kit chuyển đổi xe máy xăng thành xe chạy điện do ARAI/ICAT thực hiện.
• Indonesia đã ban hành Quy định 65/2020 hợp pháp hóa việc chuyển đổi xe máy xăng sang xe điện trong các xưởng sửa chữa công khai được chính phủ ủy quyền. Năm 2022 (và trong năm 2023), Bộ Giao thông vận tải nước này ban hành các văn bản quy định chi tiết về quy trình chuyển đổi, tiêu chuẩn an toàn, yêu cầu cho xưởng chuyển đổi, và thủ tục kiểm định đối với các loại xe chuyển đổi.
• Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh các quy định liên quan tới xe điện hoán cải từ xe máy xăng đang được cập nhật và chuẩn hóa để loại xe này có thể đăng ký lưu hành (chứng nhận, đăng kiểm, tiêu chuẩn pin...)
• Tại Việt Nam: Các quy định hoán cải đã có quy định trong thông tư 47/2024/TT-BGTVT (nay là Bộ Xây dựng). Trong đó quy định rõ trình tự, thủ tục kiểm định; trình tự, thủ tục chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới cải tạo, xe máy chuyên dùng cải tạo; trình tự, thủ tục kiểm định khí thải mô tô, xe máy...

Trước khi có mẫu xe lai do công ty MotorcyclesTV giới thiệu, tại thị trường Việt Nam cũng đã có một mẫu xe máy hybrid, đó là chiếc Honda PCX hybrid khi Honda Việt Nam lần đầu tiến giới thiệu vào năm 2018, và vào tháng 12/2018 đến lượt Yamaha Việt Nam giới thiệu mẫu Nozza Grande hybrid (với giá bán từ 46 - 51 triệu đồng). Trên thế giới một số mẫu xe máy trang bị hệ truyền động hybrid có một số cái tên đáng lưu ý khác như SYM PE3, Kawasaki Ninja 7 Hybrid...

Một số điểm đáng lưu ý đối với sáng chế hoán cải xe máy thành xe máy lai xăng/điện của MotorcycleTV:

• MotorcycleTV đặt mô tơ điện vào bánh trước, trong khi trên thế giới, chưa hãng nào (hoặc không hãng nào) có lựa chọn nào. Tất cả đều vận hành nhờ truyền lực vào bánh sau, bánh trước chỉ để dẫn hướng.
• Sáng kiến của MotorcycleTV ứng dụng vào các mẫu xe máy cũ có sẵn, không phải là sản xuất mới từ nhà máy ngay từ ban đầu.
• Với việc đặt mô tơ điện vào bánh trước, khi đó toàn bộ kết cấu, trọng lượng và sự phân bổ trọng lượng của xe bị thay đổi, các thông số an toàn của hệ thống giảm xóc, lốp, khung và kết cấu chịu lực sẽ phải tính toán lại từ đầu.
• Theo quy định của pháp luật Việt Nam, đối với xe hoán cải, Các quy định đã có trong thông tư 47/2024/TT-BGTVT (nay là Bộ Xây dựng). Trong đó quy định rõ trình tự/thủ tục kiểm định; chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới cải tạo, xe máy chuyên dùng cải tạo; kiểm định khí thải mô tô, xe máy… Do đó, với mỗi chủng loại xe máy mà MotorcycleTV thực hiện việc hoán cải, (ví dụ như với nguyên mẫu Honda Airblade hybrid) công ty sẽ phải thực hiện đầy đủ các quy định này mới có thể lăn bánh ra đường.