Trung Quốc chuyển hướng chính sách sau hơn một thập kỷ hỗ trợ xe điện tăng trưởng nóng

Dành cho các bạn quan tâm:

Sau hơn 10 năm bơm vốn và trợ cấp mạnh mẽ cho ngành công nghiệp xe năng lượng mới (NEV), Trung Quốc chính thức phát tín hiệu “giảm tốc”. Trong Kế hoạch 5 năm giai đoạn 2026-2030 vừa công bố, chính phủ nước này đã loại xe điện ra khỏi danh mục các ngành công nghiệp chiến lược – lần đầu tiên kể từ khi NEV được xác định là trụ cột của nền kinh tế xanh vào năm 2010.

Quyết định này cho thấy chính phủ nước này đã đánh giá ngành xe điện đã bước sang giai đoạn trưởng thành, không còn cần những ưu đãi và hỗ trợ tài chính như trước. Đây không phải dấu hiệu cho thấy ngành công nghiệp xe điện đã mất đi sức hút mà chỉ là một chiến lược mới của chính phủ Trung Quốc nhằm phân bổ nguồn lực cho các công nghệ và lĩnh vực mới trong bối cảnh căng thẳng thương mại và chính trị trên toàn cầu.

Trước đó, Trung Quốc từng chi hàng trăm tỷ nhân dân tệ để thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng NEV, bao gồm miễn giảm thuế, trợ giá cho người mua và ưu đãi đất đai cho doanh nghiệp. Nhờ đó, quốc gia này đã vươn lên thành thị trường xe điện lớn nhất thế giới, NEV chiếm hơn 50% doanh số ô tô tại Trung Quốc trong năm 2024 vừa qua, và quốc gia này cũng trở thành trung tâm sản xuất pin hàng đầu thế giới. 

Tuy nhiên, sau giai đoạn bùng nổ, thị trường trong nước hiện đang đối mặt với tình trạng dư thừa công suất, cạnh tranh khốc liệt và chiến tranh giá kéo dài.

Trung Quốc hiện coi việc ngừng trợ cấp là bước đi cần thiết để buộc các hãng xe phải tự đứng vững trên thị trường. Các doanh nghiệp sẽ phải cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ và thương hiệu, thay vì dựa vào ưu đãi nhà nước. Điều này cũng giúp chính phủ giảm áp lực ngân sách, đồng thời hướng dòng vốn sang các ngành mới có tiềm năng dài hạn hơn.

Chiến lược rút dần trọng tâm khỏi xe điện đã được Trung Quốc tiến hành trong vài năm gần đây với việc kết thúc chương trình trợ cấp mua xe điện toàn quốc vào cuối năm 2022, và dự kiến sang năm 2027, chính phủ nước này cũng sẽ loại bỏ dần việc hoàn thuế khi mua dòng ô tô xanh này. 

Trung Quốc muốn thúc đẩy các nhà sản xuất xe phải mở rộng thị trường trên thế giới và tập trung phát triển các công nghệ mới. Động thái này sẽ tạo nên sự sàng lọc mạnh mẽ trong ngành: các tập đoàn lớn như BYD, Geely hay SAIC có thể tiếp tục vươn ra toàn cầu, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ, thiếu nền tảng công nghệ, có nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi. Theo thống kê của Jato Dynamics, 93 trong số 169 nhà sản xuất ô tô hoạt động tại Trung Quốc có thị phần dưới 0,1%.

Tác động đến thị trường Việt Nam

Quyết định của chính phủ Trung Quốc không còn đặt xe năng lượng mới (NEV) vào danh mục ngành công nghiệp chiến lược sẽ tạo ra những tác động lớn đến các liên doanh ô tô Trung Quốc đang hoạt động hoặc chuẩn bị đầu tư tại Việt Nam.

Một trong những vấn đề lớn nhất chính là việc tác động đến các liên doanh tại Việt Nam, đặc biệt những đối tác có quy mô nhỏ hoặc đang dựa vào công nghệ cũ, sẽ không còn được hưởng lợi từ chuỗi cung ứng được trợ cấp mạnh mẽ từ Trung Quốc. Điều này buộc họ phải tự điều chỉnh mô hình kinh doanh, tính toán lại chi phí sản xuất và đầu tư vào công nghệ mới nếu muốn cạnh tranh.

Một số tập đoàn Trung Quốc có tiềm lực (như BYD, SAIC, Geely, Chery...) sẽ buộc phải tăng cường mở rộng ra toàn cầu để giải quyết vấn đề dư thừa công suất nội địa. Với vị trí chiến lược và thị trường đang phát triển, Việt Nam có thể trở thành điểm đến hấp dẫn để thiết lập các cơ sở sản xuất và lắp ráp mới, đẩy mạnh đầu tư trực tiếp (FDI) chất lượng cao. Thực tế, các cơ sở sản xuất, lắp ráp của Geely và Omoda & Jaecoo cũng đang được triển khai xây dựng tại tỉnh Hưng Yên (Thái Bình cũ).

Ngoài ra, chiến lược mới của Trung Quốc cũng giúp sàng lọc lại các thương hiệu xe của nước này tại thị trường Việt Nam. Các liên doanh và thương hiệu Trung Quốc nếu muốn tồn tại, sẽ phải tiếp tục đầu tư nghiêm túc và dài hạn hoặc sẽ phả rút gọn quy mô, thậm chí thoái vốn khỏi liên doanh các này bởi xét cho cùng, với một thị trường với tổng dung lượng bán ra hàng năm vào khoảng 400.000 xe (bao gồm cả xe thương mại, vận tải...), rõ ràng chưa phải là thị trường lớn, thậm chí là cả để xuất khẩu trong khu vực.

Việc Trung Quốc cắt giảm hỗ trợ cho xe điện sẽ tạo áp lực lên các liên doanh ô tô tại Việt Nam hiện nay, nhưng cũng mở ra cơ hội thu hút làn sóng đầu tư mới, chất lượng cao hơn từ các doanh nghiệp lớn của Trung Quốc. Cùng với đó, các hãng sẽ phải tính toán và triển khai các chiến lược mạnh mẽ để tiếp tục bám rễ chắc chắn hơn tại thị trường Việt Nam.

Tổng hợp